|
Η κατεύθυνση τής δημιουργικής φιλοδοξίας [Περιοδικό "Φωτογράφος", Οκτώβριος 2008] |
|
|
(Άρθρο τού Πλάτωνα Ριβέλλη που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο τού 2008
στο ένθετο περιοδικό «Φωτογράφος» τής εφημερίδας «Καθημερινή»)
Όταν κάποιος ξεκινάει να ασχολείται με την τέχνη τής φωτογραφίας, όλα μοιάζουν εύκολα. Αν όμως θέλει να συνεχίσει και να εμβαθύνει σε αυτήν, είναι υποχρεωμένος να συλλογιστεί πάνω στην ιδιαιτερότητα τού μέσου και να κατανοήσει τα χαρακτηριστικά του.
- Η φωτογραφία σηματοδοτείται από τη φτώχεια της. Όλες οι φωτογραφίες είναι ταπεινές και απλές. Οι περισσότερες είναι ταυτόχρονα και ασήμαντες. Αυτές οι τελευταίες συμβάλλουν στο να αποκαλύπτονται οι λίγες και σπάνιες, οι οποίες, παραμένοντας ταπεινές και απλές, καταφέρνουν να είναι και σημαντικές.
- Η φωτογραφία ολοκληρώνεται σε δύο εξίσου σημαντικά στάδια. Αφενός στη λήψη και αφετέρου στην επιλογή, την επεξεργασία και την ταξινόμηση. Η απαραίτητη δημιουργική σκέψη πρέπει να ακολουθεί, και όχι να συνοδεύει, τη λήψη.
- Η τεχνική ευκολία και η κυρίαρχη φλυαρία τής φωτογραφικής παραγωγής πρέπει να αντισταθμίζονται με την αυστηρότητα και την αυτοκριτική, με την πνευματικότητα και την καλλιέργεια.
- Οι περισσότεροι άνθρωποι (και δυστυχώς και οι ιστορικοί και άλλοι ειδικοί τής τέχνης) αντιμετωπίζουν τη φωτογραφία με υπόγεια περιφρόνηση και με κραυγαλέα άγνοια. Ένας ακόμη λόγος (μαζί με άλλους ποικίλους και γενικότερους) για να στρέψει ο φωτογράφος τη δημιουργική φιλοδοξία του προ τον εαυτό του, σε μια γόνιμη αντιπαράθεση με τον ίδιο, και όχι προς τους τρίτους, σε μια ύποπτη συναλλαγή ή έναν άσκοπο ανταγωνισμό με αυτούς.
Δυστυχώς όμως δεν σπανίζουν οι νέοι φωτογράφοι, οι οποίοι, με την ελπίδα να διαφύγουν από τα πρώτα καλλιτεχνικά τους αδιέξοδα, επιχειρούν με ποικίλους πλάγιους τρόπους να ανατρέψουν τις παραπάνω ιδιαιτερότητές της.
- Ο πιο πρόσφορος τρόπος για να το πετύχουν είναι να μεταθέσουν τη διαδικασία επένδυσης σκέψης από το δεύτερο στάδιο στο πρώτο, ή και πριν από αυτό. Έτσι η φωτογραφική λήψη δεν αποτελεί πλέον την τροφή τής δημιουργικής σκέψης, αλλά την εικονογράφησή της. Η σκέψη - ας μην το ξεχνάμε - είναι πολύ πιο εύκολη από τη φωτογραφία, συμβιβάζεται χωρίς πρόβλημα με την άγνοια, και, το κυριότερο, είναι πολύ πιο προσιτή στους τρίτους.
- Συγγενική με την παραπάνω μέθοδο είναι η διατάραξη τής ισορροπίας ανάμεσα στα δύο στάδια. Το στάδιο τής επιλογής, τής οργάνωσης και τής επεξεργασίας γίνεται τότε το σημαντικότερο. Έτσι το σερβίρισμα υπερτερεί τού εδέσματος. Είναι κι αυτός ένας τρόπος να αποτινάσσει η φωτογραφία τη φτωχή της φύση και κληρονομιά και να προσπαθεί να γίνει σημαντική μέσω ενός πλασματικού πλούτου.
- Μια από τις δημοφιλέστερες όμως και πιο διαδεδομένες μεθόδους είναι η πλήρης άρνηση τής ιδιαιτερότητας τού μέσου και η παράλληλη απόρριψη κάθε άλλης περί αυτού γνώμης. Από εκεί και ύστερα δεν υπάρχει τίποτα που πρέπει να γίνει σεβαστό, αλλά και τίποτα που μπορεί να αποτελέσει βάση για το οικοδόμημα τής δημιουργίας. Έτσι μπορούμε (επιτέλους) να παίζουμε σε άλλα γήπεδα εκμεταλλευόμενοι την άγνοια τής κοινωνίας και των ειδικών. Άλλωστε αυτοί οι τελευταίοι επινόησαν και έναν χαρακτηριστικό, όσο και κωμικό, όρο: τη «μετα-μεσική συνθήκη» (sic, σε μετα-ελληνική γλώσσα). Την εποχή, δηλαδή, όπου δεν υπάρχουν «μέσα». Εκείνη που δεν έχει (και δεν θέλει) κριτήρια. Την εποχή που αλέθει στον ίδιο μύλο τους ικανούς και τους ανίκανους, με μοναδικό όρο την αποδοχή τής συνθήκης και των κανόνων τού (νέου) παιχνιδιού.
Όλοι όμως αυτοί οι τρόποι (και άλλοι τόσοι που δεν μνημονεύονται) μαρτυρούν ότι η φιλοδοξία παύει να είναι δημιουργικό κίνητρο, αφού γυρίζει την πλάτη στον δημιουργό και στη φωτογραφία και στρέφεται προς την κοινωνία και τους τρίτους εκλιπαρώντας σπαραξικάρδια την αναγνώριση, αλλά και τη χειραφέτηση από την (πάντα φτωχή) φωτογραφία. Έτσι όμως η ευκολία τής φωτογραφίας, σε συνδυασμό με τη («μετα-μεσική») άγνοια που την περιβάλλει, θα γίνει η παγίδα μέσα στην οποία θα πέσουν για να χαθούν οριστικά το πάθος, το ταλέντο και η αθωότητα.
|