Ρεαλιστική Απεικόνιση με Τεχνικές Ευκολίες [Περιοδικό "Φωτογράφος", Ιανουάριος 2009]

(Άρθρο τού Πλάτωνα Ριβέλλη που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο τού 2009 στο ένθετο περιοδικό «Φωτογράφος» τής εφημερίδας «Καθημερινή») Πώς η τεχνολογική πρόοδος μπορεί να απειλήσει  την ποίηση και την ιερότητα, αλλά να αναζωπυρώσει τη σκέψη, την ευρηματικότητα  και τον ενθουσιασμό Η τεχνολογική πρόοδος πάντοτε επηρέαζε τις τέχνες και ιδιαίτερα εκείνες που οφείλουν την ύπαρξή τους στην ίδια την τεχνική, όπως είναι η φωτογραφία και ο κινηματογράφος. Η πρόοδος όμως, από την πλευρά τής τεχνολογίας, στοχεύει κυρίως σε δύο πράγματα: πρώτον σε μια ρεαλιστικότερη απεικόνιση και δεύτερον σε μια μεγαλύτερη ευκολία. Πώς δηλαδή ο χειριστής τού μέσου θα πετύχει με μικρότερο κόπο την πιστότερη αναπαράσταση τής πραγματικότητας. Οι δύο αυτοί στόχοι, όμως, είναι εν δυνάμει εχθροί τής καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ο ρεαλισμός, δηλαδή η όσο γίνεται πιο πιστή αναπαραγωγή τής πραγματικότητας, σημαδεύει τις πιο αδιάφορες καλλιτεχνικές περιόδους. Αρκεί κανείς να φέρει στο μυαλό του και να συγκρίνει τα τόσο γνωστά σε μας αγάλματα τής κλασικής εποχής με εκείνα τα σαφώς πιο ρεαλιστικά τής ελληνιστικής. Ο θεατής μπροστά σε ένα απόλυτα πιστό στην πραγματικότητα έργο θα έχει την τάση να αγνοήσει το έργο, ή να το χρησιμοποιήσει σαν ενδιάμεσο, για να αναφερθεί στην ίδια την πραγματικότητα, άκρως πιο ενδιαφέρουσα σε σύγκριση με το πάντοτε χλωμότερο αντίγραφό της. Από την άλλη πλευρά οι πρακτικές δυσκολίες των διαδικασιών συχνά ανακούφιζαν τον καλλιτέχνη από τη συνεχή εμπλοκή με το περιεχόμενο τού έργου του και παράλληλα η προσπάθεια για την επίλυσή τους τού άνοιγε νέους δρόμους που σχετίζονταν με την ουσιαστική πλευρά τής δημιουργίας του. Τέλος, οι υλικές κινήσεις που έπρεπε να κάνει ο καλλιτέχνης για να δώσει μορφή στο πνευματικό του έργο προσδίδανε στη διαδικασία την ιερότητα μιας αρχέγονης τελετουργίας. Η τεχνολογική όμως πρόοδος έχει μια δική της αυτόματη και αυτόνομη κινητήρια δύναμη, που συχνά στηρίζεται στην ικανοποίηση μη υπαρκτών αναγκών, αλλά και μια εξίσου μεγάλη δύναμη επιβολής, που στηρίζεται στη λογική ότι αυτό που χτες ήταν αδιανόητο σήμερα είναι αυτονόητο. Άρα ουδείς μπορεί να την αγνοήσει ή να την αρνηθεί. Ούτε ο καλλιτέχνης. Αν λοιπόν ο δημιουργός, μπροστά στις απειλές μιας τεχνολογικής προόδου την οποία ο ίδιος δεν αναζήτησε αλλά παρόλα αυτά υφίσταται, αποφασίσει να την αρνηθεί και να στρέψει επιδεικτικά την πλάτη του σε αυτή, θα βλάψει το έργο του γιατί θα τού προσδώσει μια διάσταση δογματικής στράτευσης, κάτι που στην καλύτερη περίπτωση θα το κάνει απλώς γραφικό. Το καλύτερο είναι να αφεθεί στην αγκαλιά τής τεχνολογικής προόδου και να τη χρησιμοποιήσει για να ανακαλύψει νέες ποιητικές διαδρομές και, κυρίως, για να επανεξετάσει, όπως γίνεται σε κάθε περίοδο κρίσης, τις βασικές και κατευθυντήριες αρχές τής τέχνης του. Με στόχο πάντα την αφαίρεση, την υπέρβαση, τον ποιητικό - και όχι τον πραγματικό - ρεαλισμό. Χωρίς προγραμματικές αρνήσεις, επιφανειακές ανατροπές, ή εννοιακές υπεκφυγές, και μέσα πάντοτε από μια ιερότητα τής διαδικασίας, που θα πρέπει να αναζητηθεί πλέον περισσότερο στη σκέψη και στους στόχους, παρά στις κινήσεις. Ο κινηματογράφος έζησε πολλές ανατροπές του μέσα από την τεχνολογική πρόοδο. Ο ήχος και το χρώμα ήταν ίσως οι πιο χτυπητές. Η φωτογραφία, πριν από την ψηφιακή λαίλαπα, έζησε μικρές αλλά εξίσου απειλητικές εξελίξεις. Και κάθε φορά υπήρξαν σημαντικοί δημιουργοί που άντλησαν δύναμη και ενθουσιασμό από την απειλή και βρήκαν νέους εκφραστικούς δρόμους. Ίσως το νέο πρόβλημα που γεννήθηκε να είναι το γεγονός ότι όλοι εμείς, οι όχι και τόσο σημαντικοί δημιουργοί, δεν μπορούμε πλέον να οχυρωθούμε πίσω από την αισθητική αρτιότητα τής αναπαράστασης και την παρηγορητική παράδοση μιας ιερής τελετουργίας. Αυτό όμως ας είναι η αφετηρία για μια νέα και πιο ουσιαστική προσέγγιση.

 

< Prev		Next >